Παρασκευή, 12 Οκτωβρίου 2012

ΠΑΝΤΕΧΝΟΥ ΠΥΡΟΣ ΣΕΛΑΣ. ΛΑΜΠΕΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΦΩΤΙΑΣ

Σε συνέχεια της δήλωσης συμμετοχής του σχολείου μας στο πρόγραμμα εκπαιδευτικού χαρακτήρα, του Υ.ΠΑΙ.Θ.Π.Α και ιδιαιτέρα στη δράση «Παντέχνου πυρός σέλας. - Λαμπερές ιστορίες φωτιάς» που διοργανώνει η 14η Ε.Β.Α, το σχολείο μας (Ε΄ και ΣΤ΄ τάξη με τους εκπαιδευτικούς των), επισκέφτηκε την Πέμπτη 12 Οκτωβρίου το Βυζαντινό Εκκλησιαστικό Μουσείο Μυτιλήνης και το Κάστρο της Μυτιλήνης.
Εκεί αναφερθήκαμε στη φωτιά και στη σχέση της διαχρονικά με τον άνθρωπο μελετώντας επιλεγμένα εκθέματα.
·     Μεταβυζαντινή φορητή εικόνα της Δευτέρας Παρουσίας του Κυρίου – Μέλλουσας Κρίσης,  με τον πύρινο ποταμό.
·     Επιλεγμένα εκθέματα που έχουν σχέση με τη φωτιά.
o     Κεραμικά και νομίσματα.
o     Όπλα και κανόνια.
Η φωτιά διαχρονικά προξενεί και  όφελος αλλά και ζημιά στον άνθρωπο. Είναι πρόξενος ζωής σ’ αυτόν αλλά και θανάτου.
Όλα αυτά μελετήσαμε αλλά και εκφράσαμε μέσα από ζωγραφική  στην επίσκεψή μας αυτή.






ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ


Η ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ Η ΜΕΛΛΟΥΣΑ - ΚΡΙΣΗ

Μεταβυζαντινή φορητή εικόνα από τον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Πολιχνίτου. Φιλοτεχνημένη, σύμφωνα με τη σχετική επιγραφή, από τον Κερκυραίο ζωγράφο Πέτρο το 1786.
Διαστάσεις: ύφος 2,14 μ., πλάτος 1,76 μ. και πάχος 0,025 μ.
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της εικόνας αυτής και γενικότερα της τέχνης του εν λόγω ζωγράφου είναι η μικρογραφική και διεξοδική εκτέλεση του θέματος, η σύνθεση και η εικονογραφική δομή του, η τόλμη της φαντασίας και τα έντονα χρώματα. Αξιοσημείωτος είναι, επίσης, ο λαϊκός χαρακτήρας της ζωγραφικής του τέχνης με την όχι και τόσο επιμελημένη απόδοση προσώπων και πτυχώσεων των ενδυμάτων. Η βαθιά πίστη του αποδεικνύεται εκτός των άλλων και από τη γνώση ρήσεων του Ευαγγελίου, τις οποίες ωστόσο αναγράφει. ανορθόγραφα.
Η παράσταση χωρίζεται σε τρία διακριτά τμήματα. Στο κεντρικό απεικονίζεται ο Χριστός ένθρονος κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του, με την Παναγία και τον Ιωάννη Πρόδρομο να Τον πλαισιώνουν σε στάση δέησης. Ακολουθούν οι απεικονίσεις της ετοιμασίας του θρόνου Του, με τον Αδάμ και την Εύα εκατέρωθεν αυτού να μετανοούν γονυπετείς, και ο ζυγός της δικαιοσύνης.
Αριστερά και δεξιά του Χριστού, της Παναγίας και του Ιωάννη Προδρόμου εικονίζονται, από επάνω προς τα κάτω, τηρώντας την ιεραρχία, άγγελοι, οι Δώδεκα Προφήτες και οι Απόστολοι - διαταγμένοι ανά έξι στην κάθε πλευρά -, ιερείς και ιεράρχες, μάρτυρες και βασιλείς, γυναίκες όσιες και μάρτυρες, όσιοι και δίκαιοι.
Στο αριστερό προς τον θεατή τμήμα και κάτω από τους προαναφερθέντες απεικονίζεται ο Παράδεισος, όπου βρίσκεται η Αγία Τριάδα. Έξω από αυτόν εικονίζονται σε στάση δέησης οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος, Ιεράρχες, άγιοι, όσιες και μάρτυρες, ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη. Από τον Παράδεισο τρέχουν τέσσερις ποταμοί, που χύνονται στη θάλασσα. Τρεις μορφές έχουν ήδη αναστηθεί από τους τάφους τους.
Η παραστατικότητα και η ένταση της φαντασία: με τις οποίες απεικονίζονται η Κόλαση και ο πύρινος ποταμός της, είναι ενδεικτικές του φόβου ποι. αι^ιή προκαλούσε και όφειλε να προκαλεί. Η Κόλαση, «το πυρ το εξώτερον», έχει ταυτιστεί με το στοιχείο της φωτιάς, το οποίο οδηγεί σε αυτή και βασανίζει φριχτά όσους χριστιανούς έχουν περιπέσει σε αμαρτήματα. Η κάθαρση μέσω της φωτιάς, η οποία συχνά απαντά στην αρχαία ελληνική θρησκεία μετατρέπεται στη χριστιανική θρησκεία σε τιμωρία και γίνεται εφιάλτης και ανασταλτικός παράγοντας για όσους επιδίδονται στην αμαρτία.

Ισμήνη Κουνέλη-Παρασχάκη Αρχαιολόγος 14ης Ε.Β.Α.








ΜΕΤΑ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΘΕΡΑΠΟΝΤΑ
ΠΕΡΙΜΕΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΒΑΣΗ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ





















ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ


ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ ΚΕΡΑΜΙΚΗ

Ο δημιουργικός συνδυασμός των τεσσάρων βασικών στοιχείων της φύσης, της γης, του νερού, του αέρα και της φωτιάς, υπήρξε καθοριστικός για μία από τις σημαντικότερες εκφράσεις του ανθρώπινου πολιτισμού: την κεραμική.
Από τα νεολιθικά χρόνια μέχρι και τουλάχιστον τη δεκαετία του 1950 στην Ελλάδα, οπότε άρχισε να αντικαθίσταται από το πλαστικό, η κεραμική δημιουργεί τα απαραίτητα σκεύη για την καθημερινή ζωή και ταυτοχρόνως αποτελεί τρόπο έκφρασης με τα ποικίλα σχήματα και τη διαφορετική διακόσμησή τους.
Η όπτηση των κεραμικών προϊόντων, δηλαδή το ψήσιμό τους σε ειδικά κατασκευασμένους κλίβανους, όπου αναπτύσσεται ελεγχόμενη από τους κεραμείς θερμοκρασία, τα σταθεροποιεί και καθορίζει την ποιότητά τους και την αντοχή τους στη χρήση και τον χρόνο.
Στις προθήκες εκτίθενται δείγματα κεραμικής βυζαντινής, μεταβυζαντινής και οθωμανικής περιόδου, τα οποία προέρχονται από το Κάστρο Μυτιλήνης.
Χαρακτηριστική τεχνική της βυζαντινής και μεταβυζαντινής κεραμικής είναι η εφυάλωση. Πρόκειται για μία τεχνική που υιοθετείται στο Βυζάντιο μετά τον 9ο αιώνα μ.Χ. και έχει δώσει λαμπρά δείγματα κεραμικής τέχνης. Μετά την όπτησή τους τα αγγεία αλείφονται με λεπτή ρευστή στρώση γυαλιού, σε διάφορα χρώματα και κοσμούνται με ποικίλα εγχάρακτα και γραπτά σχέδια. Στη συνέχεια τοποθετούνται ξανά στον κεραμικό κλίβανο, προκειμένου να σταθεροποιηθεί το γυαλί. Χρησιμοποιούνταν και ως χρηστικά, δηλαδή για καθημερινή χρήση, και ως διακοσμητικά αγγεία. Η τεχνική εφυάλωσης χρησιμοποιείται έως και σήμερα λόγω της αισθητικής και πρακτικής αξίας της.
Από την οθωμανική περίοδο εκτίθενται καπνοσυρίγγια, δηλαδή πίπες καπνίσματος. Η σχέση τους με τη φωτιά είναι διττή. Αφ' ενός απαιτείται η φωτιά για την κατασκευή τους, όπως σε κάθε είδος κεραμικής, αφ' ετέρου είναι απαραίτητη για να ανάψει ο καπνός που τοποθετείται μέσα και να επιτευχθεί με αυτόν τον τρόπο ο λόγος δημιουργίας τους. Κοσμούνται συχνά με εγχάρακτα σχέδια.




ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ

Στα εργαστήρια κοπής νομισμάτων οι τεχνίτες, αναπτύσσοντας υψηλές θερμοκρασίες μέσω της φωτιάς, έλιωναν το μέταλλο και στη συνέχεια το χύτευαν. στη συνήθως πήλινη πλάκα παραγωγής. Πρόκειται για μια πλάκα με οπές, όπου το μέταλλο αποκτούσε κυκλική μορφή, την πρώτη του, δηλαδή, διαμόρφωση ως νόμισμα. Στη συνέχεια και αφότου το μέταλλο είχε κρυώσει και σταθεροποιηθεί αρκετά, με τη βοήθεια λαβίδας το τοποθετούσαν στον άκμονα και το σφράγιζαν, ώστε να αποκτήσει τις επιθυμητές παραστάσεις στις όψεις του. Η τεχνική αυτή, με την οποία κόβονταν τα λεγάμενα «παιστά», δηλαδή χτυπητά, νομίσματα, επεβίωσε μέχρι και τη νεώτερη εποχή, οπότε και αντικαταστάθηκε από τη χρήση πρέσας.
Για τους Βυζαντινούς τα νομίσματα - χρυσά, α;/υρά και χάλκινα - είχαν πρακτική αξία και η αισθητική τους δεν απασχολούσε ιδιαίτερα. Απεικόνιζα, σε αυτά τα σύμβολα του χριστιανισμού και τις μορφές των αυτοκρατόρων.
Αντιθέτως, τα νομίσματα της οθωμανικής αυτοκρατορίας, καθώς η μουσουλμανική θρησκεία είναι ανεικονική, δηλαδή δεν επιτρέπει την απεικόνιση ανθρώπινης μορφής ή ζώου, έφεραν μόνο το όνομα του Σουλτάνου, τη χρονολογία κοπής και ρητά από το Κοράνι - το ιερό βιβλίο του Ισλάμ. Ήταν από χρυσό και άργυρο.
Στην προθήκη εκτίθενται νομίσματα, τα οποία βρέθηκαν στο Κάστρο Μυτιλήνης και καλύπτουν μια ευρεία περίοδο, από τα ρωμαϊκά έως και τα νεώτερα χρόνια.





Ζωγραφίζοντας...


Παρακολουθώντας τα εκθέματα...



















 
ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Η φωτιά χρησίμευσε από πολύ νωρίς στην ιστορία  της ανθρωπότητας για την κατασκευή όπλων, αλλά και χρησιμοποιήθηκε αυτούσια ως όπλο. ανθρώπινο γένος συνδύασε με αυτόν τον τρόπο τις αντιφατικές έννοιες της δημιουργίας και της καταστροφής.
Από τα αρχαία χρόνια, μέχρι και σήμερα, κατασκευάζονται όπλα από μέταλλο, χαλκό και σίδηρο, για την επεξεργασία του οποίου είναι απαραίτητο το στοιχείο της φωτιάς. Σε ειδικά διαμορφωμένα εργαστήρια, τα χυτήρια μετάλλου, η φωτιά χρησιμοποιείται για να αποκτήσει το μέταλλο ρευστή μορφή και να είναι, ως εκ τούτου, εύπλαστο. Εγχειρίδια, ξίφη, αιχμές βελών και δοράτων, κανόνια, πυροβόλα όπλα, ασπίδες, κράνη, πανοπλίες συμβάλλουν στην άμυνα και την επίθεση απέναντι στους κινδύνους που απειλούν την α\ ίρώπινη ζωή.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο, και συγκεκριμένα προς το τέλος του 7ου αιώνα μ.Χ., εφευρέθηκε ένα πανίσχυρο για την εποχή όπλο, το περίφημο "υγρό πυρ". Η ακριβής σύστασή του δεν είναι γνωστή, καθώς καλυπτόταν από μυστικότητα. Σίγουρα περιείχε εύφλεκτη ύλη και το κύριο χαρακτηριστικό του ήταν ότι δεν έσβηνε σε επαφή με το νερό, αντιθέτως ενισχυόταν. Ήταν σε ρευστή μορφή, όπως υποδηλώνει το όνομά του, και εκτοξευόταν, όταν η χρήση του γινόταν σε ναυμαχίες, συνήθως από σίφωνες, δηλαδή σωλήνες ειδικά προσαρμοσμένους στα πολεμικά πλοία. Με τη χρήση του υγρού πυρός ο Λέων Γ' Ίσαυρος κατέστρεψε τον αραβικό στόλο που απειλούσε την Κωνσταντινούπολη στις αρχές του 8ου αιώνα μ.Χ.
Από τον 14ο αιώνα μ.Χ. εξαπλώνεται η χρήση της πυρίτιδας και αλλάζει τα δεδομένα της πολεμικής τεχνολογίας. Κατασκευάζονται τα πρώτα πυροβόλα όπλα και τα οχυρωματικά τείχη τροποποιούνται και ενισχύονται, προκειμένου να ανταπεξέλθουν στις νέες αμυντικές ανάγκες. Το 1452, ο Ουρβανός, ένας Ούγγρος χύτης κανονιών, φθάνει στην Κωνσταντινούπολη και προσφέρει τις υπηρεσίες του στον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ' Παλαιολόγο. Η πενιχρή όμως αμοιβή, που εκείνος έχει τη δυνατότητα να του δώσει, τον οδηγεί στην αυλή του Μεχμέτ Β', γνωστού ως Μωάμεθ Πορθητή. Ο Ουρβανός, στο αντίπαλο πλέον στρατόπεδο, κατασκευάζει τα κανόνια που θα πλήξουν τα τείχη της Κωνσταντινούπολης και θα οδηγήσουν στην άλωσή της το 1453.

Ισμήνη Κουνέλη-Παρασχάκη Αρχαιολόγος 14ης Ε.Β.Α.










 



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου